ពត៌មានមិនត្រឹមត្រូវ

និយមន័យ

មិនមាននិយមន័យទូទៅមួយលើពាក្យថាពត៌មានមិនត្រឹមត្រូវ (Misinformation) និងពត៌មានកុហក (Disinformation) ទេ ។ តែក្នុងគេហទំព័រនេះ យើងកំណត់និយមន័យរបស់វាយ៉ាងដូច្នេះ ៖

ពត៌មានកុហកសំដៅលើពត៌មានដែលគ្មានភាពពិតឬពត៌មានដែលនាំអោយគេមានការយល់ច្រឡំ ។ ពត៌មាននេះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយចេតនាដោយរដ្ឋាភិបាល ក្រុមអង្គការចាត់តាំងនយោបាយ បុគ្គល ឬ ស្ថាប័នណាមួយដទៃទៀត ។

ពត៌មានមិនត្រឹមត្រូវសំដៅលើពត៌មានមិនពិតឬពត៌មានដែលនាំអោយគេមានការយល់ច្រឡំ ដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយអចេតនា ។ បើគេផ្សព្វផ្សាយពត៌មានមិនត្រឹមត្រូវឬពត៌មានដែលនាំដល់ការយល់ច្រំឡំ ដោយអចេតនា នោះវាជាពត៌មានមិនត្រឹមត្រូវ ។ ជាការពិត គេច្រើនតែមិនអាចដឹងបានពីគោលបំណងទេដូច្នេះគេអាចមិនដឹងជាប្រាកដទេថាតើពត៌មានខុសគឺជាពត៌មានមិនត្រូវឬជាពត៌មានកុហកទេ ។

ពត៌មានមិនត្រឹមត្រូវអាចបែងចែកជាចំនុចតូចៗថែមទៀត គឺៈ

កំហុសរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលកើតមានជាញឹកញាប់ ដោយសារការប្រញាប់ធ្វើអោយទាន់កាលកំណត់និងការយល់ដឹងនៅមានចន្លោះខ្វះខាត ។
រឿងនិទានក្នុងទីក្រុង (Urban Legend) – រឿងមិនពិតដែលត្រូវបានគេជឿជាទូទៅ ដោយសារ វាអន្ទងដល់ការភ័យខ្លាច ការសង្ឃឹមឬអារម្មណ៍បែបណាមួយផ្សេងទៀត ។
ទ្រឹស្ដីឃុបឃិត (Conspiracy Theories) – ជំនឿថាកំលាំងដ៏ខ្លាំងក្លា និងបង្កប់ដោយភាពអាក្រក់ កំពុងតែបង្វែរគន្លងនៃព្រឹត្ដិការណ៍និងប្រវត្ដិសាស្ដ្រពិភពលោក ។

ឧទាហរណ៍ខ្លះអាចបំភ្លឺបានលើនិយមន័យនេះ ។

ពត៌មានកុហកៈ យុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយពត៌មានកុហករបស់សហភាពសូវៀតស្ដីពីជំងឺអេដស៍គឺជា ឧទាហរណ៍មួយ ។ ផ្នែកស៊ើបការសំងាត់និងសន្ដិសុខរបស់សហភាពសូវៀត (KGB) មានក្រុមពិសេសមួយដែលមាននាទីផ្សព្វផ្សាយពត៌មានមិនពិត ។ ឧទាហរណ៍ៈ បន្ទាប់ពីគេដឹងថាពិតជាមានជំងឺអេដស៍ ដែលជាជំងឺថ្មីមួយមែន ក្រុមនេះបានប្រឌិតរឿងថា វារុសអេដស៍ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមន្ទីរបញ្ចកោណ នៅ Fort Detrict, Maryland ដើម្បីធ្វើអាវុធជីវសាស្ដ្រ ហើយត្រូវបានប្រើសាកល្បងទៅលើអ្នកទោស ហើយថា ដូច្នេះហើយបានជាវាមានលេចដំបូងនៅទីក្រុងញូយ៉កដែលត្រូវបានរៀបរាប់ថាជាទីក្រុងធំជាងគេ នៅជិត Fort Detrick ។ តាមពិតទៅទីក្រុងធំៗជាច្រើនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅជិត Fort Detrick ជាងទីក្រុងញូយ៉កទៅទៀត ដោយរួមទាំងទីក្រុង Washington, D.C., Baltimore និង Philadelphia តែមានមនុស្សដែលមិនមែនជាជនជាតិអាមេរិកមិនច្រើនទេដែលដឹង ។

នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែ មិនា ឆ្នាំ ១៩៩២ Yevgeny Primakov ដែលនៅពេលនោះជាប្រធានផ្នែកស៊ើបការសំងាត់បរទេសរបស់រុស្ស៊ី ដែលពីមុនមានឈ្មោះថា KGB បានសារភាពថា “អត្ថបទដែលបកអាក្រាតផែនការអាក្រក់“ របស់អ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រអាមេរិកប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ (តាមរយៈការបង្កើតជំងឺអេដស៍តាមការចោទប្រកាន់មក) ត្រូវបានប្រឌិតឡើងក្នុងការិយាល័យរបស់ KGB“ ។ អត្ថបទនេះមានចុះ ផ្សាយក្នុងលេខចុះថ្ងៃទី ១៩ មិនា ឆ្នាំ ១៩៩២ របស់កាសែតរុស្សីឈ្មោះ Izvestiya ។ ពួកសូវៀតដឹងថា ការនិយាយនោះខុសតែនៅតែផ្សព្វផ្សាយ ពីព្រោះវាជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយរបស់គេក្នុងការសាបព្រោះពាក្យភូតកុហកដ៏ពិសពុលស្ដីពីសហរដ្ឋអាមេរិក ។ បែបនេះគេហៅថាពត៌មានកុហក ។

កំហុសរបស់បណ្ដាញផ្សព្វផ្សាយៈ នៅថ្ងៃទី ៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០១ កាសែតល្បីឈ្មោះជាងគេរបស់បារាំងដែលមានឈ្មោះថា Le Monde បានបោះពុម្ពអត្ថបទមួយដោយនិយាយថា Hamid Karzai ដែលនៅពេលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នរបស់ប្រទេសអាហ្កានីស្ថាននិងបន្ទាប់មកជាប្រធានាធិបតីអាហ្កានីស្ថាន បាន“ធ្វើក្នុងរយៈពេលខ្លីជាទីប្រឹក្សាអោយក្រុមហ៊ុនប្រេងអាមេរិកមួយដែលមានឈ្មោះថា Unocal ក្នុងពេលដែលក្រុមហ៊ុននោះកំពុងពិចារណាពីការកសាងបំពង់បង្ហូរមួយក្នុងប្រទេសអាហ្កានីស្ថាន“ ។ ការនិយាយបែបនេះមិនពិតទេ ។ អ្នកនាំពាក្យរបស់ក្រុមហ៊ុនប្រេង Unocal ឈ្មោះ BarryLane បាននិយាយថាការស្រាវជ្រាវយ៉ាងដិតដល់លើសំណុំឯកសារទាំងអស់របស់ក្រុមហ៊ុនបានបង្ហាញថា លោក Karzai “មិនដែលធ្វើជាទីប្រឹក្សា និងមិនដែលធ្វើជានិយោជិក“ របស់ក្រុមហ៊ុន Unocal ឡើយ ។ កំហុសពីដើមមករបស់កាសែត Le Monde ត្រូវបានបន្ទរតាមជាច្រើនដងដោយកាសែតផ្សេងៗទៀត និងគេហទំព័រនានា ដែលធ្វើអោយពត៌មានមិនត្រឹមត្រូវមានការសាយភាយ ។

រឿងនិទានក្នុងទីក្រុង (Urban Legend): រឿងនិទានក្នុងទីក្រុងមួយមានឈ្មោះថារឿងមិនពិតស្ដីពី “ផ្នែកនៃខ្លួនប្រាណកូនក្មេង“ ។ ការនិយាយចោទប្រកាន់ទាំងខុសគឺថាជនជាតិអាមេរិកនិងជនជាតិឯទៀត កំពុងតែចាប់ពង្រាត់ឬសុំកូនក្មេងចិញ្ចឹមពីតំបន់អាមេរិកឡាទីននិងតំបន់ផ្សេងៗទៀត ដើម្បីដូរសរីរាង្គ ។ រឿង ដែលខុសទាំងស្រុងនេះចាប់ផ្ដើមដំបូងជាពាក្យចរចាមអារាមពីមាត់មួយទៅមាត់មួយ ត្រូវបានប្រព័ន្ធឃោសនាផ្សព្វផ្សាយនៅឆ្នាំ ១៩៨៧ នៅប្រទេសកាតេម៉ាឡា ហើយបានសាយភាយច្រើនតាំងពីពេលនោះមក ។ ការផ្សាយដែលនាំអោយគេជឿពាក្យចោទប្រកាន់ទាំងខុសនេះបានទទួលរង្វាន់ផ្នែកវិជ្ជាជីវៈកាសែតយ៉ាងធំ នៅប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ និងនៅប្រទេសអេស្ប៉ាញក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ ។ ប្រភពដើមនៃពាក្យចរចាមអារាមនេះនិងការសាយភាយរបស់វាក្នុងប្រព័ន្ធឃោសនារបស់ពិភពលោកត្រូវបានពិនិត្យនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ទីភ្នាក់ងារផ្នែកពត៌មានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ស្ដីពីពាក្យចរចាមអារាមទាក់ទងនឹងការជួញដូរសរីរាង្គកូនក្មេងៈ “រឿងនិទានក្នុងទីក្រុង“ សម័យទំនើប ។ របាយកាណ៍នេះត្រូវបានផ្ញើទៅកាន់អ្នកធ្វើសេចក្ដីអធិប្បាយពិសេសរបស់សហប្រជាជាតិស្ដីពីការលក់កូនក្មេង ពេស្យាចារកុមារ និងអំពើអាសអាភាសកុមារ ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩៤ ។

រឿងមិនពិតស្ដីពី “ចំណែកនៃខ្លួនប្រាណកូនក្មេង“កាន់តែមានច្រើនឡើងដោយសារបច្ចេកទេសកាន់តែទំនើបក្នុងការដូរសរីរាង្គដែលនាំអោយអ្នកខ្លះគិតថាការលួចសរីរាង្គមនុស្សទំនងជាគួរអោយជឿ ។ បច្ចេកទេសកាន់តែទំនើបដទៃទៀតនាំអោយមានរឿងនិទានក្នុងទីក្រុងដូចគ្នានេះ ។ នៅពេលចង្ក្រាន Microwave ត្រូវបានយកមកប្រើជាលើកដំបូង ការបារម្ភពីផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពនៃបច្ចេកទេសថ្មីនេះនាំអោយមានរឿងមួយស្ដីពីការមានមនុស្សធ្វើអោយឆ្មារឬឆ្កែរបស់គេដែលទទឹក ស្ងួត ដោយយកវាដាក់ក្នុងចង្ក្រាននេះ តែវាបែរជាផ្ទុះទៅវិញ ។ រឿងនិទានក្នុងទីក្រុងធ្វើអោយការភ័យខ្លាចនិងការសង្ឃឹមទូទៅស្ដែងចេញតាមលក្ខណៈជាការរៀបរាប់ ដែលនាំអោយមានអ្នកជឿច្រើន ។ ឧទាហរណ៍ បន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា មានលេចឡើងនូវរឿងនិទានក្នុងទីក្រុងថាមានអ្នកខ្លះបានរួចជីវិតពីការបាក់រលំនៃអាគារពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកដោយ “ជិះ“ លើបន្ទះស៊ីម៉ង់ត៍មួយពីជាន់ទី ៨០ មកដល់ដី ។ ការនេះមិនដែលមានទេ តែការនិយាយមិនពិតនេះ ដែលបង្ហាញពីការសង្ឃឹមថាអ្នកខ្លះដែលជាប់នៅជាន់លើរបស់អាគារអាចរស់ជីវិត ដោយអស្ចារ្យបំផុតពីការបាក់រលំនៃអាគារ ។

ទ្រឹស្ដីឃុបឃិត (Conspiracy Theories): ទ្រឹស្ដីឃុបឃិតប្រហាក់ប្រហែលនឹងរឿងនិទានក្នុង ទីក្រុងដែរ តែផ្ដោតលើគំនិតថាកំលាំងខ្លាំងក្លានិងបង្កប់ដោយភាពអាក្រក់កំពុងតែបង្វែរដោយសំងាត់នូវគន្លងនៃព្រឹត្ដិការណ៍និងប្រវត្ដិសាស្ដ្រពិភពលោក ។ ទ្រឹស្ដីនេះចង់អោយគេជឿថាគ្មានអ្វីពិត តាមភាពទំនងរបស់វានោះទេ ។ សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា ៩/១១ការភូតកុហកយ៉ាងធំ របស់អ្នកនិពន្ធជនជាតិ បារាំងឈ្មោះ Thierry Meyssan គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃគំនិតឃុបឃិត។ Meyssan បានលើកឡើងថាមិនមានយន្ដហោះណាមួយបានបើកទៅបុកមន្ទីរបញ្ចកោណនៅថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញាទេហើយថា ផ្ទុយទៅវិញក្រុមអ្នកនយោបាយមួយក្រុមដែលមានការឃុបឃិតគ្នាក្នុងរង្វង់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបានធ្វើការវាយប្រហារលើមន្ទីរបញ្ចកោណដោយប្រើកាំជ្រួចធុនគ្រូសដែលមានក្បាលមានជាតិអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ដើម្បីយកធ្វើជាលេសក្នុង ការដំឡើងថវិកាយោធានិងក្នុងការធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងពួកតាលីបង់ ។ Meyssan មិនបានសំភាសឬជឿសាក្សីដែលបានឃើញព្រឹត្ដិការណ៍ថ្ងៃទី ១១ កញ្ញា ដែលបាននិយាយថាបានឃើញយន្ដហោះបើកបុកមន្ទីរបញ្ចកោណទេ ហើយគាត់មិនបានផ្ដល់ការពន្យល់ចំពោះអ្វីដែលបានកើតឡើងចំពោះជើងយន្ដហោះលេខ ៧៧ នៃអាកាសចរណ៍អាមេរិកនិងអ្នកដំណើរនិងអ្នកធ្វើការក្នុងយន្តហោះទាំង ៦៤ នាក់ទេ ។ តែចំណុចមិនល្អសំរាប់គេបែបនេះច្រើនតែត្រូវបានគេធ្វើមិនដឹងមិនលឺឬបដិសេធចោលដោយទ្រឹស្ដីឃុបឃិតដែលមិនមានភស្ដតាង គឺគ្រាន់តែជាការគិតស្មានមិនច្បាស់លាស់តែប៉ុណ្ណោះ ។ យ៉ាងណាក្ដី តាមរយៈការបន្ទោសអ្វីដែលមានអំណាចខ្លាំង តែត្រូវបានចោទថាអាក្រក់ ទ្រឹស្ដីឃុបឃិតរកបានអ្នកស្ដាប់ច្រើនដែលមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងលើអ្វីដែលគួរអោយសង្ស័យជាជាងជឿហេតុផលឬការពិត ។

គេហទំព័រនេះគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក។អត្ថបទផ្សេងៗទៀតភ្ជាប់ទៅនឹងគេហទំព័រដទៃទៀតមិនគួរត្រូវ បកស្រាយថាជាការយល់ព្រមទៅនឹងទស្សនៈឬគោលនយោបាយស្ដីពីភាពជាឯកជននេះទេ។

	គេហទំព័រដើម \| ពត៌មាន \| សេវាកម្មសំរាប់ពលរដ្ឋអាមេរិក \| ទិដ្ឋាការ \| គោលនយោបាយ \| ប្រភពធនធាន សូមធ្វើការទំនាក់ទំនងមកយើង \| តារាងលំដាប់ការិយាល័យ \| ភាពជាឯកជន \| អ្នកគ្រប់គ្រងគេហទំព័រ